A fagen yaki da ta’addanci da kuma yadda ake tafiyar da masu daukar makamai a fadin duniya, ana bukatar matsayi guda daya mai karfi wanda ba ya canjawa. Sai dai kuma, abubuwan da suka faru a kwanakin nan a fagen diflomasiyya da tsaro dangane da fitaccen malamin addinin Musulunci a Najeriya, Sheikh Ahmad Gumi, sun fito da wani babban bambanci na yadda ake kallon masu alaka da ‘yan ta’adda a gida Najeriya da kuma a idon duniya. A ranar 24 ga watan Mayu, jami’an tsaron kasa da kasa sun sake tashi tsaye inda hukumomin kasar Saudiyya suka tsare tare da korar Sheikh Gumi, inda suka haramta masa shiga Kasar Mai Tsarki. Wannan mataki mai tsauri da gwamnatin Saudiyya ta dauka, wanda ya samo asali daga zargin alaka da ta’addanci saboda mu’amalarsa da ‘yan bindiga a Najeriya, wani babban sako ne na diflomasiyya da kuma gargadi mai karfi ga gwamnatin Najeriya.
Asalin Korar da Kuma Nauyin Wannan Wulakanci
Hana Sheikh Gumi shiga kasar Saudiyya ba sabon abu ba ne. Bayanai sun nuna cewa a shekarar 2025, malamin ya fuskanci irin wannan kalubale—hukumomin Saudiyya sun kama shi, sun tsare shi, kuma suka koro shi gida. Kokarin da ya yi na sake shiga kasar a wannan shekarar ya sake cin karo da irin wannan mataki mai tsauri. Da isarsa filin jirgin sama a ranar 24 ga watan Mayu, jami’an leken asiri da na shige da fice na Saudiyya suka gane shi. Ko da yake ba a yi masa wani dogon daurin na masu laifi ba, an tsare shi nan take domin gudanar da bincike mai zurfi—wannan wata dabi’a ce da ake yi wa mutanen da ake ganin suna barazana ga tsaron kasa. Bayan wani kankanin lokaci na tsare shi domin gano ainihin manufarsa da kuma mutanen da yake mu’amala da su, hukumomin sun maido shi Najeriya.
Domin fahimtar girman wannan al’amari, dole ne a kalle shi ta fuskar addinin Musulunci. Kasar Saudiyya ba wai kawai kasa ce mai cin gashin kanta ba; ita ce asalin Musulunci, wacce ta kunshi wurare biyu mafiya tsarki a addinin. Ga miliyoyin Musulmai a fadin Najeriya da Afirka ta Yamma, gudanar da aikin Hajji ko Umrah wani babban rukunin addini ne, kuma wajibi ne na ruhaniya ga wadanda suke da karfin arziki. Abu ne da ake kwadaitarwa kwarai da gaske, kuma yinsa sau da yawa babbar nasara ce a addinance. Don haka, a ce an hana malamin addini shiga asalin inda Musulunci ya samo asali, wulakanci ne da kuma tashin hankali mafi girma da zai iya fuskanta. Kungiyoyin tsaro da na Musulunci a Saudiyya sun yanke hukuncin cewa duk mutumin da yake kare ayyukan ‘yan bindiga masu kisan kai, yana zama babbar barazana ga tsaron kasarsu da kuma tsarkin Kasar Mai Tsarki.
Bambancin Najeriya: Annabi Ba Ya Daraja A Garinsu?
Wannan mataki na rashin sassauci da gwamnatin Saudiyya ta dauka ya sha bamban matuka da yadda ake mu’amala da Sheikh Gumi a gida Najeriya. Saudiyya, asalin inda addinin Musulunci ya fito, ta binciki akidarsa kuma ta rufe masa kofa. Amma a Najeriya, malamin yana yawo cikin yanci, yana yawan ganawa da manyan jami’an soji da na gwamnati. A idon masu fashin baki a yammacin Afirka, gwamnatin Najeriya da jami’an tsaronta suna rarrashin, ko kuma a kalla suna raga wa mutumin da kasashen duniya ke kallo da zargin alaka da ta’addanci.
Ta yaya kasa za ta gamsar da al’ummarta cewa tana daukar wani mutum a matsayin muhimmin mai shiga tsakani a tattaunawar zaman lafiya, alhali jami’an leken asiri na duniya suna kallonsa a matsayin mai barazana ta fuskar ta’addanci? Wannan babban karo da juna ya sanya talakawan Najeriya yin tambayoyi masu wahala game da kudurirrakin siyasance na shugabanninsu wajen kawo karshen matsalar ‘yan bindiga da ta addabi yankunan Arewa maso Yamma da Arewa ta Tsakiya.
Kariyar Gumi: Neman Hanyar Sulhu Ba Ta Bindiga Ba
A sakamakon korarsa da kuma ce-ce-ku-cen da ya biyo baya, Sheikh Gumi ya fito karara ya kare matsayinsa, inda ya yi kokarin raba ayyukansa na shiga tsakani daga goyon bayan ta’addanci. A cewar malamin, zargin da ake yi masa na cewa sunansa yana da alaka da ‘yan bindiga, wani gurbataccen fassara ne ga ayyukansa na kishin kasa. Ya bayyana cewa tun bayan mutuwar shugaban Boko Haram a shekarar 2009—wato tsawon shekaru 17 kenan—gwamnatin Najeriya ta dogara ne kacokan kan matakan soji wajen yaki da ‘yan tawaye, rikicin makiyaya, da ‘yan bindiga. Gumi ya ce wannan hanya ta gaza warware matsalar, inda ya nuna yadda ake samun yawan hare-hare masu muni kan manyan jami’an soji da kuma fararen hula marasa galihu.
Gumi ya kafa hujjarsa kan cewa matakin soji yana magance kashi 25 ne kawai na matsalar, yayin da kashi 75 ke bukatar hanyar sulhu. Ya kawo misalin yafiya da tattaunawar zaman lafiya da aka taba yi a jihohi irin su Zamfara da Katsina. Sai dai ya soki yadda aka gudanar da wadannan tsare-tsare, inda ya ce an baiwa ‘yan bindiga kudi ne sannan aka bar su da makamansu. A maimakon haka, Gumi yana kira da a bullo da wani gagarumin tsari: a fito da su daga dazuzzuka ta hanyar tattaunawa, a dauko ‘ya’yansu daga daji a sanya su a makarantu, sannan a samar da cikakken tsarin gyaran hali.
Ya jaddada cewa shi ba mai kare masu laifi ba ne, illa dai shi dan kasa ne mai son zaman lafiya wanda ya shiga gurbin da gwamnati ta bari. Ya ce ya yi tattaki har zuwa cikin dazuzzuka masu hatsari domin sauraron korafe-korafen wadannan mutane masu dauke da makamai, inda ya danganta rikicin da hadewar abubuwa da suka hada da tsantsar ta’addanci, rikicin kabilanci, rashin adalci a cikin al’umma, da kuma tsananin jahilci. Domin tabbatar da cewa yana da kyakkyawar manufa, Gumi ya bayyana cewa ya sanya wadannan mutane masu dauke da makamai sun rantse da Allah, a gaban shaidu, cewa za su ajiye makamansu kuma su bar ayyukan ta’addanci. Ya zargi gwamnati da kin kashe kudi wajen gyara halin ‘yan bindigar, inda ya kwatanta hakan da dubban ‘yan Boko Haram da suka tuba wadanda ake ikirarin an gyara musu hali.
Kalubalantar Hujjojin Gumi: Me Yasa Rarrashi Ba Zai Yi Aiki Ba?
Kodayake hujjojin Sheikh Gumi na neman sulhu na iya yin kyau a kunne, wani bincike mai zurfi ya nuna cewa akwai kura-kurai masu yawa a cikin bayanansa, wadanda ‘yan Najeriya da yawa ba za su taba amincewa da su ba. Na farko, ra’ayin sanya ‘yan bindiga marasa imani su “rantse da Allah” don daina kisan kai da garkuwa da mutane, ra’ayi ne mara tushe. A cikin al’ummar da mutanen kirki ke yawan karya rantsuwar da suka yi kan littattafai masu tsarki, amincewa da maganar tsagagagun masu laifi wadanda suka zubar da jinin bayin Allah marasa laifi ba wai kawai wauta ba ce; wata hanya ce mai hadari ta karfafa su.
Bugu da kari, kiran da Gumi ke yi na kafa kwamitocin gyaran hali—wadanda galibi “kwamitoci ne da ba a gani a kasa”—yana karkatar da laifin daga inda ya kamata ya zauna. Nauyin ilimantar da yara da kuma hana rashin adalci a cikin al’umma ba ya bukatar sai an tattauna da ‘yan ta’adda. Wannan aiki ne da tsarin mulki ya dora wa Gwamnatocin Jihohi. A kowane wata, gwamnonin jihohin da abin ya shafa suna karbar makudan kudaden rabo daga gwamnatin tarayya. Wadannan kudade an ware su ne domin gina makarantun gwamnati, samar da ilimi kyauta, da kuma samar da ayyukan yi. Idan har jihohin Kudu maso Gabas da wasu yankuna za su iya aiwatar da manufofin ilimi kyauta ba tare da yin tattaunawar zaman lafiya da sarakunan yaki mazauna daji ba, me zai sa gwamnati ta dinga rarrashin ‘yan bindiga kafin ta saka ‘ya’yansu a makaranta?
Abu mafi tayar da hankali a wannan rikici shi ne yadda wadannan bata-gari ke kutsa kai zuwa wasu yankuna. A maimakon su kalubalanci gwamnatocin jihohinsu kan rashin ababen more rayuwa da kuma almubazzaranci da kudaden rabo na kowane wata, wadannan ‘yan bindiga suna shiga jihohi makwabta masu zaman lafiya. Suna tsallaka iyakoki domin lalata rayuwar mutanen da gwamnatocinsu ke kokarin ci gaban jihohinsu. Me zai sa su kai hari kan manoma marasa laifi a wata jiha daban maimakon su fuskanci lalatattun shugabanni a ainihin jihohinsu na asali?
A karshe, matakin da Saudiyya ta dauka na korar Sheikh Gumi ya aike da sako karara ga Najeriya. Kasashen duniya ba su bambanta tsakanin dan ta’adda da mutumin da ya nada kansa mai shiga tsakani wanda yake halasta korafe-korafen ‘yan ta’adda. Lokaci ya yi da gwamnatin Najeriya za ta farka daga baccin da take yi. Ci gaba da rarrashin mutanen da suke bayar da kariya ta fuskar akida ko ta yada labarai ga ‘yan bindiga, zai ci gaba da ware Najeriya ne kawai a idon duniya. Tabbataccen zaman lafiya ba zai zo ta hanyar tattaunawa da masu laifi wadanda ke kai hari a jihohi masu zaman lafiya ba, a’a, zai zo ne ta hanyar dorawa gwamnatocin jihohi alhakin yadda suke kashe kudaden da ake ba su, tare da yin amfani da cikakken karfin doka ba tare da sassauci ba a kan duk wani mai ta’addanci.
Idan kuna son ganin ƙarin labarai kamar haka a nan gaba, ku kwafi hanyar haɗin yanar gizon ku liƙa zuwa shafinmu don kada ku rasa wani muhimmin labari.
