Ba kowace faduwa ce ke zuwa da hayaniya ba. Wani lokaci, sifili ne kawai yake magana. A Surulere, inda sunan Desmond Elliot ya dade yana rataye a bango, a fosta, a zukatan masu kallon Nollywood da kuma a kundin siyasar Lagos, sakamakon zaben fidda gwani na APC ya zo da wani nauyi da ya fi lambar kuri’a. Ya zo ne kamar kararrawar da ta buga cikin dare, tana tunatar da masu siyasa cewa a wasu lokuta, ikon da ya daga mutum sama shi ne ikon da zai iya sauke shi cikin kasa ba tare da gargaɗi ba.
Wannan ba kawai labarin wani dan wasan fim da ya shiga siyasa ba ne. Ba kawai labarin dan majalisa da ya rasa tikitin komawa majalisa ba ne. Wannan labari ne game da yadda tsarin siyasar ubangida ke aiki a bayan labule; yadda aminci ke canjawa daga kariya zuwa hukunci; yadda mutum zai iya yin shekara goma sha biyu a cikin madafun iko, amma a rana guda lambobin da suka fito daga rumfunan jam’iyya su mai da shi bako a cikin yankin da ya ce nasa ne.
Desmond Elliot, wanda ya wakilci Surulere Constituency I a Majalisar Dokokin Jihar Lagos tun daga 2015, ya shiga wannan zaben fidda gwani yana neman wa’adi na hudu. A kan takarda, ya kasance mutum mai suna, mai tarihi, mai sananniyar fuska, kuma dan jam’iyya da ya dade yana tafiya da tsarin APC. Amma siyasa ba ta da zuciyar Nollywood. A fim, tauraro na iya fadowa, ya tashi, ya samu sabon salo, sannan a yi masa jinjina. A siyasa, idan igiyar da ke rike da kai ta yanke, ko tsoffin magoya baya kan koma ’yan kallo.
Sakamakon da ya bayyana daga Surulere ya zama abin da wasu suka kira faduwa mai ban tsoro. Barakat Odunuga-Bakare, wadda ake kallonta a matsayin sabuwar fuska a wannan takara, ta samu gagarumin rinjaye. Elliot, wanda ya shafe shekaru yana wakiltar mazabar, ya samu kuri’u kadan sosai idan aka kwatanta da abokiyar hamayyarsa. A wasu rumfuna, rahotanni sun nuna cewa bai samu ko kuri’a daya ba; a wasu kuma, adadin ya kasance kamar sako ne fiye da sakamako. Idan lambobi za su iya magana, na Surulere sun yi magana da harshen wulakanci.
Amma labarin bai tsaya a kuri’u ba. A lokacin da aka fara jin sakamakon, bangaren Elliot ya fara tayar da tambayoyi. Sun yi zargin cewa an samu tsoratarwa, hana wasu magoya baya shiga wuraren zabe, da rikice-rikicen da suka sa aka tambayi sahihancin tsarin. Elliot kansa ya nuna cewa ba ya amincewa da yadda aka gudanar da zaben, kuma zai bi hanyar daukaka kara a cikin jam’iyya. A irin wannan yanayi, tambayar ba wai kawai wane ne ya lashe ba ce. Tambayar ita ce: shin an yi gasa ne, ko an riga an yanke hukunci kafin jama’a su isa wurin kada kuri’a?
A Lagos, irin wannan tambaya ba karamar tambaya ba ce. Wannan jiha ce da siyasa ke da nisa fiye da akwatin zabe. A nan, wanda yake da goyon bayan manyan mutane yakan fi wanda yake da dogon tarihi. A nan, murmushin taron jam’iyya na iya boye sakon da ya riga ya fita daga daki mai rufaffiyar kofa. A nan, wanda aka yi wa kallo a yau zai iya zama wanda aka manta gobe, idan tsarin ya ga ya daina zama amfani.
Abin da ya kara wa wannan labari nauyi shi ne batun Femi Gbajabiamila, Chif na Ma’aikatan Shugaba Bola Tinubu. Kafin zaben fidda gwanin, Gbajabiamila ya bayyana a wajen taron masu ruwa da tsaki na APC a Lagos cewa rikicin da ya shafi kokarin tsige Mudashiru Obasa daga kujerar kakakin Majalisar Dokokin Jihar Lagos ya kusan jefa shi cikin matsala a fadar shugaban kasa. A cewarsa, an alakanta sunansa da Desmond Elliot a lokacin rikicin, abin da ya sa lamarin ya tashi daga matakin majalisar jihar zuwa matakin Abuja.
Wannan magana ta bude wata kofa mai duhu a tunanin jama’a. Idan rikicin majalisar jiha zai iya kaiwa har ofishin shugaban kasa, idan sunan dan majalisa daya zai iya jawo kiran gaggawa ga babban jami’in fadar shugaban kasa, to ina iyakar karfin tsarin siyasa yake? Shin jam’iyya ce ke yanke shawara, ko wasu dakuna ne da jama’a ba sa gani? Shin mazaba ce ke zabar wakilinta, ko kuwa amincewar manya ce ke ba mutum damar tsayawa har zuwa lokacin da suka gaji da shi?
Ga masu bibiyar siyasar Lagos, rikicin Obasa ya riga ya nuna yadda karfin gida da karfin sama ke haduwa. An taba cire Obasa daga kujerar kakaki, an samu sabon shugabanci na wucin gadi, sai daga baya aka samu komawarsa bayan tsoma bakin manyan masu fada a ji. Kotun ma ta taba taka rawa wajen warware abin da ya faru. Amma abin da ya fi jan hankali shi ne yadda wannan tsohon rikici ya dawo ya mamaye sabuwar takarar Desmond Elliot, kamar inuwa da ba ta barin mutum ko da ya sauya hanya.
A wannan karon, ba kotu ce kawai ta tsaya a tsakiyar al’amari ba. Ba jam’iyya kadai ba ce. Abin da ya bayyana shi ne wata babbar tambaya game da tsawon rayuwar kariyar siyasa. Desmond Elliot ya yi shekaru yana cikin tsarin da ya ba shi tikiti, karbuwa, dama, da kariya. Amma lokacin da aka fara kallonsa a matsayin wanda ya kauce daga layi, sai wannan tsarin ya fara zama masa nauyi. Wannan shi ne halin siyasar ubangida: tana iya daukar mutum sama ba tare da dogon bayani ba, kuma tana iya sauke shi kasa ba tare da neman yardarsa ba.
Akwai wani bangare na wannan labari da ya fi shafar zuciyar jama’a: tarihin Elliot da matasa. A shekarar 2020, lokacin da zanga-zangar EndSARS ta girgiza Najeriya, kalamansa game da matasa da kafafen sada zumunta sun bar tabo mai zurfi. Mutane da yawa sun ji cewa mutumin da suka sani daga fina-finai, wanda suka dauka a matsayin daya daga cikinsu, ya juya ya yi magana daga kujerar iko fiye da daga zuciyar jama’a. Ko da daga baya ya nemi gafara, wannan tabo bai bace gaba daya ba. Siyasa tana da dogon ƙwaƙwalwa, musamman idan jama’a sun ji an raina su.
Yanzu kuma, cikin wani yanayi mai cike da barkwanci mai daci, mutumin da ya taba fuskantar fushin kafafen sada zumunta ya sake zama babban labari a kansu. Bidiyo, hotuna, bayanai, sakamako, zarge-zarge, da martani sun yadu cikin sauri. Wadanda suka taba jin an yi watsi da muryarsu sun sake komawa allon waya suna fassara abin da ya faru a Surulere a matsayin darasi. Wasu sun kira shi sakamakon siyasa. Wasu sun kira shi hukunci. Wasu kuma sun ce abin da ya same shi ba zai sa a manta cewa tsarin da ya fitar da shi daga wasa shi ne tsarin da ya dade yana amfana daga gare shi ba.
Amma akwai hatsari a cikin yin dariya kawai. Idan aka mayar da wannan labari zuwa abin raha kan faduwar mutum daya, za a rasa babban darasi. Babban darasin shi ne cewa tsarin siyasa da ke da ikon bai wa mutum komai ba tare da cikakken gwajin jama’a ba, yana da ikon kwace komai ba tare da cikakken bayani ga jama’a ba. Idan yau wannan ya faru da Desmond Elliot, gobe zai iya faruwa da wani. Kuma idan aka yi shiru saboda wanda abin ya shafa ba a son sa, tsarin zai ci gaba da karfi.
Ga Barakat Odunuga-Bakare, nasarar da aka bayyana mata na iya zama farkon sabon shafi. Amma ita ma wannan shafi ba zai tsira daga tambayoyi ba idan jama’a suka ji cewa tsarin da ya kawo ta bai wuce tsarin da ya tumbuke Elliot ba. A siyasa, nasara tana bukatar fiye da lambobi. Tana bukatar amincewa. Tana bukatar mutane su ji cewa kuri’arsu ta samu girmamawa, cewa abin da suka gani a wurin zabe ya dace da abin da aka sanar a karshe. Idan wannan bai tabbata ba, duk nasara tana shiga inuwa.
APC a Lagos na iya kallon wannan a matsayin sauyin tsari kawai. Wani tsohon dan majalisa ya fadi, wata sabuwar ’yar takara ta fito. Amma a wajen jama’a, al’amarin ya fi haka zurfi. Yana magana ne kan yadda ake sarrafa tikiti, yadda ake tura sako ga ’yan siyasa masu son karya layi, da yadda ikon mutum daya ko wasu kalilan zai iya yin tasiri fiye da majalisar jam’iyya baki daya. Wannan ba sabon abu ba ne a Najeriya, amma duk lokacin da ya sake bayyana, yana kara tabbatar da cewa matsalar ba ta cikin suna kawai take ba; tana cikin al’ada.
Desmond Elliot ya shiga wannan zaben da tarihin shekaru goma sha biyu. Ya fita daga cikinsa da tambayoyi masu nauyi. Shin magoya bayansa da gaske an hana su shiga? Shin rikicin Obasa ne ya kulle masa kofa? Shin Gbajabiamila ya janye kariya ne, ko tsarin APC ne kawai ya zabi sabon fuska? Shin jama’ar Surulere ne suka yi masa hukunci, ko kuwa siyasar gida ta riga ta rubuta sakamakon kafin a fara kirga kuri’u? Babu amsa guda daya da za ta gamsar da kowa, amma akwai gaskiya daya da ke fitowa: wannan faduwa ba ta zo daga wuri daya ba. Ta zo daga tarin tsoffin raunuka.
A karshe, labarin Surulere ya fi Desmond Elliot girma. Yana magana da duk wani dan siyasa da ke tunanin suna, shahara, aminci ga jam’iyya, ko dangantaka da manya za su kare shi har abada. Ba haka siyasa ke aiki ba. A tsarin ubangida, aminci ba yarjejeniya ce ta dindindin ba; haya ce da ake biya kullum. Da zarar mai gida ya ga ba ka kara masa daraja, kofar da ta bude maka za ta iya rufewa ba tare da hayaniya ba.
Kuma ga talaka, wannan labari ya fi zafi. Domin idan wanda yake da suna, kujerar majalisa, tarihin jam’iyya, da alaka da manyan mutane zai iya fuskantar irin wannan sauyi, me zai faru da dan kasa wanda ba shi da ubangida, ba shi da lambar wayar mai iko, ba shi da wani wanda zai kira a Abuja? Wannan ita ce tambayar da ya kamata ta dami Najeriya fiye da ko Desmond Elliot ya samu kuri’u uku ko sifili a wata rumfa.
Sifili a Filin Gbaja bai kamata ya zama labarin kunya kawai ba. Ya kamata ya zama kararrawa. A cikin wannan kararrawar akwai gargadi ga ’yan siyasa, darasi ga jam’iyyu, da tambaya ga masu kada kuri’a. Idan tsarin da ke zabar ’yan takara ya fi kama da dakin sirri fiye da filin dimokuradiyya, to zaben gaba daya zai ci gaba da haifar da shugabanni da suka fi tsoron ubangida fiye da jama’a.
Desmond Elliot ya rasa tikiti. Amma Najeriya ta sake samun wani madubi. Kuma abin da madubin ya nuna ba kyau ba ne: siyasar da ke murmushi a fili, amma tana yanke hukunci a cikin inuwa.
